Pantenol i komfort skóry głowy

Pantenol jest jednym z najczęściej spotykanych składników kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry i włosów. Można znaleźć go w kremach, emulsjach, szamponach, odżywkach oraz produktach nakładanych bezpośrednio na skórę głowy.

Jego obecność w formule nie oznacza jednak automatycznie, że kosmetyk leczy podrażnienia, zatrzymuje wypadanie włosów albo poprawia ich wzrost. Znaczenie mają stężenie, postać składnika, pozostałe elementy receptury oraz sposób stosowania gotowego produktu.

Czym jest pantenol?

Pantenol jest alkoholowym analogiem kwasu pantotenowego, czyli witaminy B5. W składach kosmetycznych występuje pod nazwą INCI Panthenol.

W publikacjach naukowych często pojawia się również określenie dexpanthenol, czyli D-pantenol. To właśnie tej postaci dotyczy znaczna część badań nad miejscowym stosowaniem pantenolu na skórę.

Nie należy jednak zakładać, że wynik badania konkretnej formuły zawierającej określone stężenie dexpanthenolu będzie identyczny dla każdego produktu, w którego składzie znajduje się Panthenol.

Dlaczego pantenol stosuje się w kosmetykach?

Pantenol jest wykorzystywany przede wszystkim jako składnik formuł przeznaczonych do pielęgnacji skóry oraz włosów. Łatwo łączy się z wieloma składnikami stosowanymi w lekkich emulsjach i produktach wodnych.

W gotowych kosmetykach może być częścią kompozycji zawierającej również:

• glicerynę,
• kwas hialuronowy,
• niacynamid,
• substancje tworzące konsystencję produktu,
• ekstrakty roślinne,
• składniki konserwujące i stabilizujące formułę.

O właściwościach kosmetyku decyduje cała receptura. Sama obecność pantenolu nie pozwala określić, jak produkt będzie zachowywał się na skórze ani czy będzie dobrze tolerowany przez każdą osobę.

Co pantenol ma wspólnego z komfortem skóry?

„Komfort skóry” nie jest nazwą choroby ani precyzyjną diagnozą dermatologiczną. W codziennej pielęgnacji określenie to może odnosić się do takich odczuć jak:

• brak wyraźnego uczucia ściągnięcia,
• ograniczenie odczucia przesuszenia,
• brak pieczenia po aplikacji kosmetyku,
• przyjemne odczucia podczas i po zastosowaniu produktu,
• dobra tolerancja regularnej rutyny pielęgnacyjnej.

Pantenol jest często stosowany w produktach projektowanych z myślą o suchej lub narażonej na czynniki zewnętrzne skórze. Nie oznacza to jednak, że każdy kosmetyk z pantenolem usunie świąd, pieczenie albo zaczerwienienie.

Utrzymujące się lub nasilające objawy mogą mieć różne przyczyny i nie powinny być leczone wyłącznie poprzez samodzielne dobieranie kosmetyków.

Co badania mówią o nawilżeniu skóry?

W kontrolowanych badaniach oceniano gotowe preparaty zawierające dexpanthenol stosowane na skórę przedramion i innych części ciała.

W jednym z badań siedmiodniowe stosowanie dwóch formuł zawierających dexpanthenol wiązało się z poprawą nawodnienia warstwy rogowej oraz zmniejszeniem przeznaskórkowej utraty wody w porównaniu z samym podłożem kosmetyku.

W innym badaniu formuły zawierające 1% lub 5% pantenolu oceniano po 15 i 30 dniach aplikacji. Wyniki wskazywały na korzystne zmiany wybranych parametrów związanych z integralnością bariery skóry.

Trzeba jednak pamiętać, że:

• badania dotyczyły określonych receptur,
• stosowano konkretne stężenia pantenolu,
• pomiary wykonywano głównie na skórze ciała, a nie na skórze głowy,
• wyników nie można automatycznie przenosić na każdy kosmetyk z pantenolem.

Czy pantenol jest składnikiem nawilżającym?

Pantenol jest powszechnie wykorzystywany w formułach projektowanych z myślą o nawilżeniu i utrzymaniu dobrej kondycji skóry. W badaniach gotowych preparatów oceniano między innymi nawodnienie warstwy rogowej oraz przeznaskórkową utratę wody.

Nie oznacza to jednak, że pantenol działa w kosmetyku samodzielnie. Na właściwości nawilżające formuły mogą wpływać również:

• gliceryna i inne humektanty,
• składniki okluzyjne i emolientowe,
• rodzaj zastosowanej bazy,
• pH kosmetyku,
• ilość nakładanego produktu,
• regularność stosowania.

Czy pantenol wspiera barierę naskórkową?

Niektóre badania preparatów zawierających dexpanthenol wykazały zmiany parametrów związanych z nawodnieniem warstwy rogowej, utratą wody oraz regeneracją bariery po eksperymentalnym podrażnieniu skóry.

Wnioski te dotyczą jednak konkretnych badanych preparatów. Nie stanowią dowodu, że każdy kosmetyk zawierający pantenol automatycznie odbudowuje barierę skóry głowy.

Na stan bariery naskórkowej wpływają również między innymi:

• częstotliwość mycia,
• rodzaj używanego szamponu,
• temperatura wody i suszarki,
• drapanie i intensywne pocieranie skóry,
• warunki atmosferyczne,
• choroby dermatologiczne,
• pozostałe stosowane kosmetyki.

Czy pantenol łagodzi podrażnienia?

W badaniach kontrolowanych oceniano preparaty z dexpanthenolem stosowane przed lub po eksperymentalnym podrażnieniu skóry substancjami myjącymi. Część wyników wskazywała na korzystne zmiany nawodnienia i parametrów bariery w porównaniu z podłożem produktu.

Nie jest to jednak podstawa do twierdzenia, że każde serum z pantenolem:

• leczy podrażnienie skóry głowy,
• usuwa stan zapalny,
• leczy łupież lub łojotokowe zapalenie skóry,
• usuwa uporczywe swędzenie,
• zastępuje preparat zalecony przez dermatologa.

Kosmetyk może być elementem delikatnej pielęgnacji, ale nie zastępuje diagnozy i leczenia chorób skóry.

Czy badania dotyczą bezpośrednio skóry głowy?

Większość badań nad miejscowym stosowaniem dexpanthenolu przeprowadzono na skórze przedramion, twarzy lub innych obszarach ciała.

Istnieją również badania wieloskładnikowych schematów pielęgnacyjnych stosowanych na skórę głowy, w których pantenol był jednym z kilku składników. Oprócz niego formuły zawierały jednak inne substancje, na przykład niacynamid, kofeinę, składniki przeciwłupieżowe albo składniki wpływające na właściwości włókna włosa.

Takie badania nie pozwalają ustalić, jaka część obserwowanego rezultatu wynikała z obecności samego pantenolu.

Czy pantenol wpływa na wzrost włosów?

Obecność pantenolu w kosmetyku nie stanowi podstawy do obiecywania wzrostu nowych włosów, zahamowania łysienia ani zatrzymania nadmiernego wypadania.

Nie należy na podstawie samej obecności pantenolu twierdzić, że produkt:

• pobudza cebulki włosów,
• aktywuje mieszki włosowe,
• zwiększa liczbę włosów,
• odwraca miniaturyzację mieszków,
• leczy łysienie androgenowe.

Badania wieloskładnikowych produktów lub schematów pielęgnacyjnych nie pozwalają przypisać efektu jednemu składnikowi obecnemu w formule.

Pantenol na skórę głowy a pantenol na włosy

Pantenol może występować zarówno w produktach przeznaczonych do skóry głowy, jak i w szamponach oraz odżywkach nakładanych na włosy.

Są to jednak dwa różne zastosowania:

• produkt do skóry głowy powinien być nakładany bezpośrednio pomiędzy włosami na skórę,
• odżywka do włosów jest zazwyczaj przeznaczona głównie na długości i końce,
• szampon ma przede wszystkim oczyszczać skórę i zwykle jest spłukiwany,
• serum bez spłukiwania pozostaje na skórze zgodnie z instrukcją producenta.

Nie należy stosować produktu niezgodnie z jego przeznaczeniem tylko dlatego, że zawiera pantenol.

Czy pantenol i D-pantenol to to samo?

Określenie D-pantenol odnosi się do dexpanthenolu, czyli biologicznie aktywnej postaci pantenolu często stosowanej w badaniach i preparatach dermatologicznych.

Na liście INCI kosmetyku zazwyczaj widnieje nazwa Panthenol. Sama lista składników nie zawsze przekazuje konsumentowi pełne informacje o zastosowanej postaci, stężeniu i sposobie przygotowania surowca.

Dlatego nie powinno się na podstawie samej nazwy INCI przypisywać kosmetykowi rezultatów konkretnego badania przeprowadzonego z inną formułą.

Czy pantenol jest dobrze tolerowany?

Preparaty zawierające pantenol są zazwyczaj dobrze tolerowane. Nie oznacza to jednak, że reakcja alergiczna lub podrażnienie są niemożliwe.

Opisano przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry związanego z dexpanthenolem. Reakcja może być również spowodowana innym składnikiem gotowego kosmetyku, a nie samym pantenolem.

Przerwij stosowanie produktu, jeśli pojawi się:

• nasilające się pieczenie,
• wysypka,
• obrzęk,
• silny lub utrzymujący się świąd,
• wyraźne zaczerwienienie,
• bolesność skóry.

Jeśli objawy nie ustępują albo się nasilają, skonsultuj się z dermatologiem.

Jak wprowadzić kosmetyk z pantenolem do rutyny?

1. Sprawdź, czy kosmetyk jest przeznaczony do skóry głowy.
2. Przeczytaj instrukcję stosowania.
3. Nakładaj tylko zalecaną ilość produktu.
4. Wykonaj przedziałki i aplikuj kosmetyk bezpośrednio na skórę.
5. Nie wprowadzaj jednocześnie wielu nowych produktów.
6. Obserwuj reakcję skóry po kolejnych aplikacjach.
7. Przerwij stosowanie w razie wyraźnej reakcji niepożądanej.

Dokładną technikę aplikacji opisaliśmy w poradniku: Jak nakładać serum do skóry głowy pipetą?

Informacje o częstotliwości znajdziesz w artykule: Jak często stosować serum do skóry głowy?

Pantenol w formule ScalpThera

Pantenol jest jednym ze składników formuły ScalpThera. Serum zawiera również między innymi glicerynę, niacynamid, kwas hialuronowy i ekstrakt z zielonej herbaty.

Składniki te tworzą jedną kompozycję kosmetyczną. Nie należy traktować ich jako osobnych produktów ani automatycznie przypisywać gotowemu serum wszystkich właściwości zaobserwowanych w badaniach pojedynczych substancji.

Najczęstsze pytania

Czy pantenol można stosować codziennie?

Można, jeśli gotowy produkt został przeznaczony do codziennego stosowania i jest dobrze tolerowany. O częstotliwości decyduje instrukcja kosmetyku, a nie sama obecność pantenolu.

Czy pantenol nawilża skórę głowy?

Badania określonych preparatów zawierających dexpanthenol wykazały korzystne zmiany nawodnienia warstwy rogowej. Większość tych badań nie była jednak przeprowadzona bezpośrednio na skórze głowy.

Czy pantenol łagodzi swędzenie skóry głowy?

Nie należy traktować kosmetyku z pantenolem jako leczenia uporczywego świądu. Świąd może mieć wiele przyczyn, w tym choroby wymagające konsultacji dermatologicznej.

Czy pantenol pomaga na łupież?

Pantenol nie jest sam w sobie leczeniem łupieżu. Przy nawracającym łuszczeniu, zaczerwienieniu lub swędzeniu może być potrzebny odpowiednio dobrany produkt przeciwłupieżowy albo konsultacja z dermatologiem.

Czy pantenol zatrzymuje wypadanie włosów?

Nie ma podstaw, aby na podstawie samej obecności pantenolu w kosmetyku obiecywać zahamowanie wypadania lub wzrost nowych włosów.

Czy pantenol może uczulać?

Tak, choć reakcje są stosunkowo rzadkie. W przypadku wysypki, obrzęku, pieczenia albo nasilonego świądu należy przerwać stosowanie produktu.

Pantenol i komfort skóry głowy — podsumowanie

Pantenol jest popularnym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji skóry i włosów. Badania gotowych preparatów zawierających dexpanthenol wskazywały na korzystne zmiany wybranych parametrów nawodnienia i bariery naskórkowej.

Większość dostępnych badań dotyczyła jednak skóry przedramion lub innych obszarów ciała. Nie można zatem automatycznie zakładać identycznego działania na skórze głowy ani przenosić właściwości pojedynczego składnika na każdy gotowy kosmetyk.

Podstawy kompletnej pielęgnacji opisujemy również w poradniku: Jak prawidłowo dbać o skórę głowy?

Przeczytaj także: Niacynamid w pielęgnacji skóry głowy

Najważniejsze są kompletna formuła, właściwy sposób stosowania i dobra tolerancja produktu przez skórę.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani indywidualnej diagnozy dermatologicznej.